صدای سوم

گزیده داستان‌های نویسندگان نسل سوم آمریکا
احمد اخوت
نشر ماهی/ چاپ اول89/ 260 صفحه/ 5500 تومان

 در کل 26تا داستانه از 12 نویسنده. بعضی از نویسنده‌ها مثل کارور و توبیاس وولف و بارتلمی و ان بیتی قبلاً ازشون کتاب ترجمه شده و بعضی‌ها نه. خود مترجم برای چندتا از داستان‌های کتاب شرح و نقد نوشته. یک مقدمه هم در مورد نسل سوم نویسنده‌های آمریکا نوشته و دوتا مقاله از پل استر و بارتلمی هم در مورد داستان ترجمه کرده.
به جز بارتلمی تقریباً از همه ی داستان‌ها خوشم اومد. چندتا هم شاهکار بود. مثل صحنه‌های مجسم از ان بیتی و خواهر از توبیاس وولف.

دیدن دختر صد در صد دلخواه در صبح زیبای ماه آوریل

هاروکی موراکامی
محمود مرادی
نشر ثالث/ چاپ اول89/ 131 صفحه/ 2700 تومان


نصف داستان‌های کتاب فضای فانتزی داره که من زیاد خوشم نیومد. البته بد هم نیست. داستان‌های دیگه‌ش خوب بود اما به نظرم «کجا ممکن است پیدایش کنم» یک سر و گردن بالاتره. مثلاً داستانی در حد و اندازه‌ی فاجعه‌ی معدن در نیویورک یا سگ کوچک آن زن در زمین تو این کتاب نیست.
معلوم نیست چرا موراکامی توی لیست پرفروش‌ترین‌های همه‌ی کتاب‌فروشی‌ها هست. نوع داستان‌هاش (خصوصاً اون‌هایی که مایه‌های فنتزی داره) طوریه که قاعدتاً نباید مخاطب خیلی زیادی داشته باشه. الان واقعاً خز شده.


افست

دن کاسمورو

ماشادو د آسیس
عبدالله کوثری
نشر نی/ چاپ اول89/ 347صفحه/ 7000 تومان

«بنتو سانتیاگو یا، چنان‌که همسایگان خطابش می‌کنند، دن کاسمورو، سرگذشت خود را با شرح عشق و عاشقی آغاز می‌کند و ما را به همنوایی با خود می‌خواند که: خوش‌تر از ایام عشق ایام نیست. این عشق سرانجام به ازدواج می‌انجامد و آنگاه به گونه‌ای نامنتظر همه‌چیز شتاب می‌گیرد تا راه برای فاجعه‌ای ویرانگر هموار شود. اما در این میان خواننده از گفته‌ها و ناگفته‌های بنتو در می‌یابد که او راوی قابل اعتمادی نیست...دن کاسمورو (1899) مشهورترین رمان ماشادو در امریکای لاتین است و بیش از هر رمان برزیلی دیگر موضوع نقد و بررسی بوده است.»
کوثری قبلاً «خاطرات پس از مرگ براس کوباس» و «روانکاو و داستان‌های دیگر» رو از همین نویسنده ترجمه کرده. اون‌ها رو نخوندم ولی این حرف نداشت. سن راوی بالاست و لحن پیرمردی‌ش خیلی خوب ساخته شده. ماجرای زندگی‌ش رو طوری تعریف می‌کنه که معمولاً هم خنده‌داره هم غم درونش رو نشون می‌ده. اما مهم‌ترین چیزی که توی لحنش مشخصه پیرمرد بودنشه. مهم‌ترین اتفاقی که توی زندگی‌ش افتاده آشنایی با کاپیتو، دختر همسایه‌شونه و تقریباً کل رمان درباره‌ی همین ماجراست. از اول هم با خواننده صحبت می‌کنه و انگیزه‌ش رو از نوشتن کتاب توضیح می‌ده. تقریباً توی هر فصل دوباره با خواننده صحبت می‌کنه و سعی می‌کنه اتفاقاتی که توضیح داد رو تفسیر کنه یا نظرش رو راجع به زندگی بگه و... 148 قسمت داره و معمولاً هر قسمت بیشتر از دو سه  صفحه نیست.
«ای خواننده، هر چیز پایانی دارد. این از آن بدیهیات قدیمی است و می‌شود این را هم به‌اش اضافه کنیم که نه هر چیزی که می‌پاید، دیر می‌پاید. این قسمت دوم را خیلی‌ها به آسانی باور نمی‌کنند، برعکس، این تصور که کاخ بنا شده در هوا دوامش بیشتر از هوایی است که بر آن بنا شده، مشکل از کله‌ی این و آن بیرون برود. و البته چه بهتر که این طور است، چون عادت به ساختن این بناهای نیمه‌ابدی از بین نمی رود.»

تاریخ جهان

ارنست گامبریج
علی رامین
نشر نی/ چاپ اول89/ 404 صفحه/ 6800 تومان

«تاریخ جهان تحولات و رخدادهای بشر را در چهل فصل از عصر حجر تا عصر اتم با زبانی بسیار ساده و صمیمی، بی‌تکلف شیرین و جذاب روایت می‌کند، چنان‌که کثیری از خوانندگان آن در گروه‌های سنی و سطوح آموزشی مختلف گفته‌اند از مطالعه‌ی این کتاب نه تنها بسیار لذت برده‌اند، بلکه آن را دریچه‌ی نوینی به جهان تاریخی و تاریخ جهان یافته‌اند و بر آن شده‌اند که با کتاب‌های دیگری، مطالعه‌ی تاریخ را پی بگیرند.»
توی شناسه‌ی کتاب، جلوی موضوع نوشته: تاریخ جهان - ادبیات نوجوانان. به نظر می‌رسه که در درجه‌ی اول برای نوجوان‌ها نوشته شده. از نثر کتاب هم می‌شه فهمید: «آیا شده یک کتابچه‌ی درسی قدیمی یا چیزی که زمانی بر آن مطلبی نوشته‌اید را به دست بگیرید و در جریان مرور آن، حیرت نکنید که در مدتی کوتاه، چه میزان تغییر کرده‌اید؟ از اشتباهات تان، و از چیزهای خوبی که نوشته‌اید، شگفت‌زده می‌شوید. با این حال در هیچ لحظه‌ای نیست که آدمی متوجه تغییر خود باشد. تاریخ جهان هم دقیقاً همین‌گونه است.»
این کتاب رو حدوداً توی چهل سالگی و نزدیک به جنگ جهانی دوم می‌نویسه. پنجاه سال بعد برای ترجمه‌ی انگلیسی کتاب یک فصل جدید اضافه می‌کنه و اشتباهاتی که توی بعضی از تفسیرهاش از اتفاقات مختلف داشته رو توضیح می‌ده. به خاطر زیاد نشدن حجم کتاب گزینش کرده و از هر قاره یا منطقه‌ای فقط اتفاقات خیلی مهم رو توضیح داده. مثلاً اوایل کتاب در مورد مصر باستان توضیح می‌ده و تا دوره‌ی استعمار دیگه سراغ قاره‌ی آفریقا نمی‌ره. اما همه‌ی اتفاقات مهم رو توضیح داده و بیشتر فصل‌های کتاب هم حالت داستانی داره. درکل به فهمیدن سیر کلی تاریخ خیلی کمک می‌کنه.

پیدایش انسان

یوزف ه. رایش هلف
سلامت رنجبر
نشر آگه/ چاپ اول88/ 414 صفحه/ 7000 تومان


«این کتاب پیدایش انسان را در تعامل با طبیعت مورد بحث قرار خواهد داد. این کتاب قصد آن دارد تا تکامل زیستی (بیولوژیک) انسان را قابل فهم کند، اما درباره‌ی تکامل فرهنگی و معنوی انسان سخن نخواهد گفت. این جنبه‌ی دیگری از انسان بودن است، هر چند تجهیزات زیستی (بیولوژیک) انسان پیش‌شرطی برای تکامل معنوی و فرهنگی هستند.»
تحفیفات جدید نشون داده که نسل بشر از آفریقا شروع شده. یعنی بشر همزمان توی چند قاره وجود نداشته و همه چیز از آفریقا شروع شده. انسان‌های اولیه سه بار مهاجرت می کنند که دوبار اول ناموفق بوده ولی بار آخر زمینه‌ی وجود انسان‌های امروزی رو فراهم می‌کنه. این کتاب از توضیح مهاجرت اول شروع می‌کنه و برای هر اتفاق مهمی فرضیه میاره. مثلاً وجود یک مگس کشنده به اسم تسه تسه رو به عنوان انگیزه‌ی اصلی انسان‌ها برای مهاجرت از آفریقا مطرح می‌کنه.
بعضی جاها تخصصی و کسل کننده است مثل توضیحات فصل یک درباره‌ی میتوکندری‌ها و کروموزوم‌ها اما به جز این‌ها خسته‌کننده نیست و اطلاعات خیلی جالبی می‌ده. فرضیه‌هایی که درباره‌ی مرگ ماموت‌ها یا راه‌راه بودن پوست گورخرها و... مطرح می‌کنه در ارتباط مستقیم با مهاجرت انسانه. مثلاً راه‌راه بودن پوست گورخرهای آفریقا برای استتار نیست، چون گورخرهای قاره‌های دیگه هم به استتار نیاز دارند اما راه‌راه نیستند. دلیل اصلی خلاص شدن از همون مگس تسه تسه‌ست. این‌جا سرگذشت انسان اولیه با رنگ پوست گورخرها ارتباط پیدا می‌کنه.
سال 2004 نویسنده برای تجدید چاپ کتاب، پی‌گفتار می‌نویسه و توضیح می‌ده که فرضیه‌های اصلی و مهمی که توی این کتاب مطرح کرده با پیشرفت اطلاعات نقض نشده‌ن و هنوز قابل استنادن.

در ارتش فرعون

توبیاس وولف
منیر شاخساری
نشر چشمه/ چاپ اول۸۹/ ۲۳۷ صفحه/ ۴۶۰۰ تومان

خاطرات خود توبیاس وولفه از جنگ ویتنام. اسم شخصیت ها رو هم عوض نکرده و همه چیز همون طوریه که واقعاً اتفاق افتاده. سه فصل اصلی داره و توی هر فصل چندتا داستان کوتاه  پیوسته آورده.
زیاد شبیه دوتا کتاب قبلی‌ای که ازش ترجمه شده نیست. یعنی ‌طوری نیست که اتفاق خاصی توی داستان‌ نیفته و... آدم از حجم اتفاق‌هایی که براش پیش اومده تعجب می‌کنه. کسل‌کننده هم نیست و کاملاً به خوندنش می‌ارزه.
«توله‌سگ را قدری عقب کشید تا حیوان نفسی تازه کند، بعد آن را مثل آتش گردان روی شعله های آتش تاب داد. در تمام این مدت به من نگاه می‌کرد. می‌دانستم که باید دهانم را ببندم، اما وقتی توله‌سگ به حال خفگی افتاد نتوانستم جلو خودم را بگیرم. دستور دادم که تمام کند. دوباره توله‌سگ را عقب کشید و باز آن را روی آتش گرفت. گفتم که تمامش کند. او سگ را به بازی نگرفته بود، من را به بازی می‌داد.»

تاریخ ایران مدرن

یروند آبراهامیان
ترجمه‌ی محمدابراهیم فتاحی
نشر نی/ چاپ اول۸۹/ ۳۵۲ صفحه/ ۶۰۰۰ تومان

«یروند آبراهامیان، در ارزیابی ریشه‌ای تاریخ معاصر ایران مدرن، افزون بر بررسی جامع سده‌ی بیستم، موضوعاتی نظیر اکتشاف نفت، دخالت‌های خارجی، نقش دودمان پهلوی و همچنین انقلاب ۱۳۵۷ و زایش جمهوری اسلامی را مورد واکاوی دوباره قرار داده است.»
آبراهامیان جزء تاریخ‌نگارهای چپ محسوب می‌شه اما توی کتاب حرفی نزده که این رو معلوم کنه. کتاب از شرح دوره ی قاجار شروع می‌شه و تا جمهوری اسلامی و خاتمی و احمدی‌نژاد ادامه پیدا می‌کنه. معلوم نیست کتاب سانسور شده یا نه اما توی فصل آخر (جمهوری اسلامی) احتمال سانسور زیاده.
توی هر دوره شاخص‌های اصلی رو ذکر می‌کنه: تعداد جمعیت، مرگ و میر، وضعیت راه‌ها، تعداد با سوادها و تعداد مدارس. اوضاع دولت هر زمان رو هم خیلی دقیق توضیح می‌ده. تقریباً توی هر صفحه چیزی نوشته شده که آدم از فهمیدنش تعجب می‌کنه. مثلاً یکی این‌که محمدرضا شاه، اواخر حکومتش ادعا می‌کنه که پیام‌ها و الهاماتی از پیامبر، امام علی و خود خدا دریافت کرده. یک‌جا می‌گه: «نیرویی مرا همراهی می‌کند که دیگران قادر به مشاهده‌ی آن نیستند - نیروی عرفانی من. من پیام‌هایی دریافت می‌کنم.»
این کتاب رو حتماً بخونید. یک زمینه‌ی کلی می‌ده که چه اتفاقاتی توی ایران افتاده.  البته بعضی جاها نظر بقیه رو ذکر نمی‌کنه. مثلاً در مورد کودتای ۲۸ مرداد با قطعیت می‌گه عوامل خارجی کودتا رو پشتیبانی کردند و هیچ حرفی نمی‌زنه که نظر بعضی‌ها این نیست. خسته‌کننده هم نیست و خوندنش طول نمی‌کشه.
« {رضا شاه} همچنین کالبدشکافی اجساد را در دانشکده‌های پزشکی مجاز کرد که خشم مراکز مذهبی را به همراه داشت. زادروز رسمی‌اش را به نوروز منتقل کرد. منع القاب را به عناوینی همانند سید، حاجی، مشهدی و کربلایی نیز تعمیم داد. آیین های عزاداری را به یک روز محدود کرد و مساجد را به استفاده از صندلی در حین برگزاری این مراسم مجبور کرد. برگزاری آیین‌های خیابانی محرم و عید قربان را ممنوع کرد. حرم اما رضا (ع) در مشهد و مساجد تاریخی و قدیمی اصفهان را بر روی جهانگردان خارجی گشود. وی همچنین ایده‌ی افزایش سن ازدواج را - هیجده سالگی برای مردان و پانزده سالگی برای زنان - مد نظر قرار داد.»

خشم

فیلیپ راث
فریدون مجلسی
نشر نیلوفر/ چاپ اول پاییز ۸۸/ ۱۹۱صفحه/ ۳۸۰۰ تومان

«خشم آخرین رمان فیلیپ راث (۲۰۰۸) در قالبی نقدآمیز از سیر تاریخ اجتماعی آمریکا به شرح زندگی مارکوس منسر جوان، فرزند قصاب کاشر، اهل نیوارک در نیوجرسی می‌پردازد که در سال ۱۹۵۱، در اوج جنگ کره، قدم به کالج محافظه‌کار وینزبورگ در اوهایو می‌گذارد...تحلیل روانی شخصیت‌های داستان با قلم نیرومند راث، یکی از بزرگترین نویسندگان زنده‌ی کنونی آمریکا، حیرت‌انگیز است. مارکوس، قهرمان نویسنده، دوست دارد فقط درس بخواند و کار کند؛ در هیچ دار و دسته ای داخل نشود؛ پا به کلیسا نگذارد؛ هر چه زودتر با بالاترین نمره‌ها فازغ‌التحصیل شود؛ مانند همسالانش به هر قیمتی شده در جنگ ۱۹۵۱ کره زنده بماند...»
مارکوس پسر محافظه‌کاریه که در درجه‌ی اول برای فرار کردن از دست پدر نگرانش از کالج شهر خودشون بیرون می‌ره و توی کالج وینزبورگ ثبت‌نام می‌کنه. همه‌ی هدفش اینه که سرش تو کار خودش باشه و بهترین نمره‌ها رو بگیره اما اتفاقاتی می‌افته که جلوی راهش رو می‌گیره. سال ۱۹۷۱ یک شورش دانشجویی توی کالج وینزبورگ اتفاق می‌افته که توی این رمان هم آورده شده. یعنی اتافق اصلی داستان، واقعیه. خود داستان خوبه اما ترجمه‌ش اصلاً جالب نیست. تا حدی مایه‌های نثر ادبی و قدیمی پیدا کرده. طرح جلدش هم شرم‌‌آوره.

قطار به موقع رسید

هاینریش بل
کیکاووس جهانداری
نشر چشمه/ چاپ چهارم۸۷/ ۱۶۸صفحه/ ۲۳۰۰ تومان


داستان یک سربازه که وسط جنگه و می‌دونه چند روز دیگه خواهد مرد. کند پیش می‌ره چون اتافاق زیادی نداره و نویسنده در درجه‌ی اول خواسته اضطراب شخصیت اصلی رو منتقل کنه. نثر کتاب تو این مایه هاست: «خوب چیزی است، با خودش می‌گوید، خوب چیزی است...گریه خوب است، گریه، گریه، بدبخت آدمی که گریه نکرده باشد! من هم باید گریه می‌کردم. مرد ریشو گریه کرد، موبوره هم دارد گریه می‌کند. و من از سه سال و نیم پیش گریه نکرده‌ام...»
بیش از حد از سه نقطه و ویرگول استفاده کرده. معلوم نیست توی متن اصلی هم همین‌طور بوده یا نه. به نظرم در کل نسبت به عقاید یک دلقک یا نان سال‌های جوانی چند پله پایین‌تره.

هالیوود

چارلز بوکفسکی
پیمان خاکسار
نشر چشمه/ چاپ اول۸۹/ ۲۹۹ صفحه/ ۵۸۰۰ تومان

«بوکفسکی در دوران کاری‌اش یک فیلم‌نامه به سفارش دوستش باربه شرودر نوشت. رمان هالیوود روایتی طنزآمیز از روند ساخته شدن فیلم‌نامه و ساخته شدن فیلم است. در این رمان بوکفسکی با خیلی‌ها شوخی کرده. اسم بعضی‌ها را تغییر داده و اسم بعضی‌ها را نه.»
اولش به نظر می‌رسید می‌خواسته هر جور شده بامزه‌بازی در بیاره اما بعد خیلی بهتر شد. ممکنه یه دلیلش این باشه که خواننده به لحن داستان عادت می‌کنه. یکی از دوست‌های بوکفسکی ازش خواهش می‌کنه یک فیلمنامه بنویسه و بوکفسکی هم درباره‌ی چند سال از زندگی خودش می‌نویسه که هنوز سنی نداشته و دائم‌الخمر شده بوده. رمان درباره‌ی مشکلاتیه که برای فیلم پیش میاد و جلوی ساخته شدنش رو می‌گیره. گرچه فیلم در نهایت ساخته می‌شه. در کل خود داستان اونقدر اهمیت نداره. در درجه‌ی اول نحوه‌ی توصیف بوکفسکی از اوضاع زندگی جالبه. اول کتاب نوشته «تمام شخصیت‌ها خیالی‌اند و..» اما تمام شخصیت‌های داستان واقعی‌اند. درباره‌ی نویسندگی هم زیاد حرف زده. هر چند صفحه پیش میاد که چند نفر میان و درباره‌ی نوشته‌هاش بد و بیراه می‌گن یا ازش تعریف می‌کنن. اگر با شخصیت خود بوکفسکی حال می‌کنید این کتاب رو بخونید. توی مجموعه شعر «سوختن در آب، غرق شدن در آتش» یک مصاحبه ازش هست که به شناخت شخصیتش کمک می‌کنه: «هیچ‌وقت احساس دل‌تنگی نکرده‌ام. در یک اتاق تنها بوده‌ام. تمایل به خودکشی داشته‌ام. افسرده بوده‌ام. حالم بد بوده. بدتر از بد. ولی هرگز احساس نکردم که کسی می‌تواند از در بیاید و من را از دست دردم خلاص کند. راحت‌تر بگم، دل‌تنگی هیچ‌وقت آزارم نداده چون تمایل وحشتناکی به گوشه‌گیری داشته‌ام.»
مترجم آخر کتاب یک نمایه اضافه کرده و اسم اصلی شخصیت‌هایی رو که بوکفسکی توی رمان نوشته آورده. مثلاً بوکفسکی به جای دیوید لینچ، نوشته مانتس لب. یا به جای شان پن نوشته تام پل.

خیالباف

ایان مک‌یوون

میلاد زکریا
نشر نی/ چاپ اول ۸۹/ ۱۴۰ صفحه/ ۲۶۰۰ تومان

«وقتی نوشتن خیالباف را شروع کردم به ذعنم خطور کرد شاید بهتر باشد رسم کهن ادبیات کودک را فراموش کنم و کتابی در مورد یک بچه برای آدم‌بزرگ‌ها بنویسم و در آن زبانی را به کار ببرم که کودکان هم بتوانند آن را بفهمند. در قرن همینگوی و کالوینو، نثر ساده لزوماً خواننده‌ی فرهیخته را دلسرد نمی‌کند.»
این‌طور که خودش گفته مخاطب اصلی داستان بچه‌ها نیستند اما به نظر من بیشتر به درد بچه‌ها می‌خورد تا بزرگ‌ترها. هشت‌تا داستان کوتاهه که شخصیت اصلی همه‌ش پسربچه‌ی خیالبافیه به اسم پیتر. مثلاً توی یکی از داستان‌‌ها پیتر یه کرم محو کننده پیدا می‌کنه که وقتی اونو به پوستش می‌زنه نامرئی می‌شه یا توی یه داستان دیگه پیتر برای یک روز تبدیل به گربه می‌شه. فقط نکته‌ش اینه که پیتر داره خیالبافی می‌کنه و این اتفاق‌ها واقعاً نیفتاده. مثلآً موقعی که کرم محو کننده می‌زنه فقط خودش فکر می‌کنه نامرئی شده.

تاملی درباره‌ی ایران - جلد نخست

دیباچه‌ای بر نظریه‌ی انحطاط ایران
سید جواد طباطبایی
نشر نگاه معاصر/ چاپ هفتم ۸۶/ ۵۶۴ صفحه/  ۷۵۰۰ تومان

در مورد جواد طباطبایی اختلاف نظر زیاده. یکی از ایرادهایی که توی یک مقاله بهش گرفته شده بود اشتباه‌های تاریخی‌ش بود. مثل این‌که خود طباطبایی هم گفته خودش رو تاریخ‌دان نمی‌دونه. به هر حال فصل اول که نزدیک نود صفحه‌ست فقط شرح اتفاقات دورانیه که طباطبایی برای بررسی انتخاب کرده و از جنگ چالدران شروع می‌شه و به ترکمان‌چای ختم می‌شه. فصل‌های بعدی کتاب: طرحی از نظریه‌ی دولت در ایران، ایران‌زمین در سفرنامه‌های بیگانگان، سفارت و سفرنامه‌های ایرانیان، اندیشه‌ی سیاسی تاریخ‌نویسان، اندیشه‌ی سیاسی دوره‌ی گذار، خاتمه: طرحی از نظریه‌ی انحطاط ایران
جواد طباطبایی این دوره رو دوره‌ی انحطاط کامل ایران می‌دونه. منظور از انحطاط در درجه‌ی اول انحطاط اندیشه‌ی سیاسیه. برای اثبات این قضیه،  تفاوت‌های نگاه ایرانی‌ها و غربی‌ها توی سفرنامه‌ها رو توضیح می‌ده. غربی‌ها ساختار فکری دارند و همه چیز رو از اون دید بررسی می‌کنند ولی ایرانی‌ها نه. توی همه جای حهان اول دولت شکل گرفته و بعد ملت‌ها به وجود اومدند اما توی ایران برعکسه. برای همین مردم ایران همیشه با حکومت احساس فاصله می‌کنند.
اتفاق‌های تاریخی باورنکردنی و عجیبی توی این دوره اتفاق افتاده که توی این کتاب اومده. فصل ایران‌زمین در سفرنامه‌های بیگانگان هم ذهن آدم رو بازتر می‌کنه.  با توجه به مثال‌ها و توضیحات کتاب، حرف جواد طباطبایی درست به نظر میاد اما قضاوت در این باره اطلاعات تاریخی و سیاسی کامل می‌خواد که من ندارم.
«آقا محمدخان به دقت چشم‌ها را می‌شمردو به افسر مامور اجرای این عمل وحشیانه گفت اگر یک جفت از چشم‌ها کم باشد، چشمان خودت کنده خواهد شد...آقا محمدخان بعداً برای این‌که خاطره‌ی دستگیری لطفعلی‌خان به شکل مناسبی محفوظ بماند، دستور داد شش‌صد نفر اسیر را گردن زده و سرهای آن‌ها را به توسط سی صد اسیر دیگر که آن‌ها را نیز بعداً کشتند، به بم حمل کردند و در ان‌جا در نقطه‌ای که لطفعلی‌خان دستگیر شده بود، از سرهای انان هرم‌هایی ساختند»

از دو که حرف می‌زنم از چه حرف می‌زنم

هاروکی موراکامی
مجتبی ویسی
نشر چشمه/ چاپ اول۸۹/ ۱۷۹ صفحه/ ۳۸۰۰تومان

«ده سال از روزی می‌گذرد که ایده‌ی نوشتن کتابی در مورد دویدن برای بار نخست به ذهنم خطور کرد. سال‌ها پشت سر هم می‌امدند و می‌رفتند و من همین‌طور افکار و طرح‌های گوناگون را یکی پس از دیگری در ذهن مرور می‌کردم بی‌آن‌که یک‌بار هم شده بنشینم و آن‌ها را بنویسم. دویدن موضوعی روشن و مشخص نیست که بتوان راحت از آن نوشت و از آن‌جا که نمی‌دانستم دقیقاً از چه می‌خواهم بگویم، کار برایم سخت شده بود.»
کتاب بین تابستان ۲۰۰۵ تا پاییز ۲۰۰۶ نوشته شده. تا حدودی شبیه یادداشت روزانه‌ست، از این لحاظ که هر فصل رو تو یک روز نوشته و در مورد دویدن و ویژگی‌هاش توضیح داده و در مورد خودش هم حرف زده. محور اصلی کتاب دویدنه، ولی چیزای زیادی از شخصیت خود موراکامی می فهمیم. در مورد نویسندگی هم زیاد حرف زده. از سال ۱۹۸۲ دویدن رو شروع کرده و تا الان ادامه داده و هر سال هم توی مسابقه‌ی ماراتن شرکت کرده. مهم‌ترین چیزی که کاملاً توی کتاب معملومه اینه که موراکامی مرام خاص خودش رو داره. این که آدم ۲۳ سال هر روز چند ساعت بدوه هم همین رو نشون می‌ده. یک اصول شخصی برای خودش درست کرده که خیلی بهشون اهمیت می‌ده، با کسی رقابت نمی‌کنه و فقط دنبال اینه که به هدفی که خودش برای خودش تعیین کرده برسه و با محدودیت‌های زندگی هم تا حد زیادی کنار اومده. توی کل کتاب یک جور آرامش لذت‌بخش وجود داره. دلیلش مطمئناً همینه که خود موراکامی تا حد زیادی همین آرامش رو تو زندگی‌ش داره.

تاریخ

جان ایچ. آرنولد
احمدرضا تقاء
نشر ماهی/ چاپ اول۸۹/ ۱۸۶ صفحه/۳۵۰۰ تومان

«درباره‌ی موضوع تاریخ به طور کلی شاید بشود سه نوع کتاب نوشت: خودآموز علمی؛ پژوهش فلسفی در نظریه‌های شناخت؛ شرح و اثبات یک رویکرد خاص. کتاب حاضر درآمدی است بر تاریخ و بنابراین هیچ‌کدام از این‌ها نیست، اما از هر کدام کمی دارد، و روی‌هم‌رفته کتابی است که قرار است خواننده را سر ذوق بیاورد...کتاب در سه بخش کلی تنظیم شده. سه فصل نخست به طرح برخی پرسش‌ها، جلب نظر خواننده، و شرح مختصر وضعیت تاریخ در گذشته می‌پپردازد. دو فصل ۴ و ۵ درباره‌ی مقدمات لازم برای تاریخ پژوهشی، به ترتیب شامل کار با منابع و اندیشه در تفاسیر موجود، است. در فصل‌های آخر نیز مباحثی درباره‌ی جایگاه و معنای تاریخ و واقعیت، و این‌که چرا تاریخ اهمیت دارد مطرح می‌شود».
چون این کتاب‌ها یک معرفی اولیه‌ست و باید مخاطب رو جلب کنه، معمولاً نویسنده‌هاش از طنز استفاده می‌کنن. چندجایی که این کار رو کرده خیلی جالب درنیومده. در کل سیر برداشت از تاریخ رو توضیح می‌ده. این‌که قبلاً تاریخ رو چه چیزی می‌دونستند و الان تا چه حد فرق کرده. فصل ۶ بهترین فصل کتابه. در مورد فرق مردم قدیم با امروز توضیح می‌ده و مثال‌های خیلی جالبی می‌زنه. فرق اصلی بین دوتا نظریه‌ست و مورخ‌ها با اعتقاشون به هر کدوم جزء یک دسته قرار می‌گیرن: این‌که آدم‌های قدیم اساساً شبیه مردم جدید بوده‌ن یا این‌که اساساً فرق داشته‌ن.

کمین‌گاه

گزیده‌ای از بهترین داستان‌های کوتاه امریکا در سال ۲۰۰۶
ترجمه‌ی فرزانه راجی
نشر چشمه/ چاپ اول۸۹/ ۲۰۶ صفحه / ۴۴۰۰ تومان

کسی به اسم آن پچت بهترین داستان‌های سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۰۶ را از نظر خودش انتخاب کرده. اصل کتاب بیست داستان داشته که مترجم  هفت‌تا رو انتخاب کرده. تا جایی که من می‌دونم از این هفت‌نفر فقط آلیس مونرو توی ایران شناخته‌شده‌ست. داستان اول از الیس مونروئه و پنجاه صفحه‌ست، بقیه بین بیست تا سی صفحه‌ن. من از همه‌ به جز داستان دوم خوشم اومد. این‌طور که توی مقدمه توضیح داده، مجموعه‌ی بهترین داستان‌های کوتاه امریکایی هر سال منتشر می‌شه و هر دوره چند نفر مسئول انتخاب داستان‌ها هستن.  احتمالاً بقیه‌ی داستان‌های کتاب که ترجمه نشده‌ن هم در همین حد خوب بوده‌ن. چون نویسنده‌هاش تو ایران شناخته شده نیستند، جا برای ترجمه‌ی کتاب‌هاشون هم وجود داره. «توصیه‌ی اکید می‌شه».

تاریخ فسلفه - جلد یکم

یونان و روم
فردریک چارلز کاپلستون
سید جلال‌الدین مجتبوی
انتشارات علمی و فرهنگی/ چاپ هفتم ۸۸/ ۶۰۱ صفحه/ ۱۳۰۰۰ تومان

 یک مقدمه داره درباره‌ی ماهیت تاریخ فلسفه و اهمیتش و بعد بخش‌های اصلی کتاب: فلسفه‌ی پیش از سقراط، دوره‌ی سقراطی، افلاطون، ارسطو، فلسفه‌ی بعد از ارسطو و مرور و نتیجه‌گیری.
«کاپلستون خود در پیشگفتاری که بر جلد اول تاریخ فلسفه‌اش نگاشته، غرض اصلی‌اش را تالیف یک دوره تاریخ فلسفه برای تدریس در مدارس دینی کاتولیکی ذکر می‌کند. مخاطب تاریخ فلسفه‌ی کاپلستون در درجه‌ی اول دانشجویان یا حوزه‌های علمی مسیحی‌اند، خود او نیز مشرب تومیسم (فلسفه‌ی توماس آکوئیناس) دارد و بر عقیده‌ی خود استوار است؛ به اصطلاح «بی‌طرف» نیست و با «دیدگاهی» خاص تاریخ را می‌نویسد». بعد از این توضیح می‌ده که هیچ مورخی نیست که دیدگاه خاصی نداشته باشه. اما کاپلستون با انصاف بقیه‌ی عقیده‌ها رو بررسی کرده. مثلاً بعد از چاپ جلد هشتم راسل نامه می‌نویسه و از توضیح دقیق فلسفه‌ش توی کتاب تشکر می‌کنه، در حالی که با هم هم‌عقیده نبوده‌ن.
در مورد فیلسوف‌های بزرگ، اول یک زندگی‌نامه‌ی کوتاه می‌گه، بعد کتاب هاشون رو معرفی می‌کنه و نظریه‌های اصلی هر کدوم رو توضیح می‌ده. مثلاً در مورد ارسطو، منطق و مابعدالطبیعه و فلسفه‌ی طبیعت و علم اخلاق و سیاست و زیبایی‌شناسی رو توضیح می‌ده. یعنی نظر و تاثیر ارسطو روی هر کدوم از این حوزه‌ها.
چون کتاب در درجه‌ی اول برای علمای دینی نوشته شده، یه مقدماتی فرض قرار گرفته. برای همین بعضی جاها فهمیدنش مشکله. اما در کل جامع و روشن توضیح داده. قطع کتاب از رقعی بزرگتره و جمله‌های زیادی داره که با یک‌بار خوندن، کامل فهمیده نمی‌شه. برای همین دیر جلو می‌ره و بعضی اوقات خسته‌کننده‌ست.

آدم بزرگ‌ها - تق‌تق

جولز فایفر
مهسا خلیلی
نشر چشمه/ چاپ اول۸۹/ ۱۹۵ صفحه/ ۴۰۰۰ تومان

«در این دو کمدی پرشتاب و بسیار مفرح، جولز فایفر، از مهم‌ترین کارتونیست‌ها‌ی نیمه‌ی دوم سده‌ی بیستم و نمایشنامه‌نویس تاثیرگذار دهه‌های هفتاد و هشتاد میلادی، پرتره‌هایی از امریکای زمانه‌اش به دست می‌دهد. تق‌تق کمدی سورآلیستی دیوانه‌واری است در باب خیال‌بافی‌ها و سرخوردگی‌های جوانان خشمگین و پرشور دهه‌ی هفتاد، و آدم‌بزرگ‌ها تصویر استیصال خانواده‌ی آمریکایی نمونه و مطلوب دهه‌ی هشتاد در مواجهه با واقعیت‌های جامعه‌اش. هر دو نمایشنامه از محبوب‌ترین نمایش‌نامه‌های عصرشان بوده‌اند و بارها و پرتعداد اجرا شده‌اند».
من نویسنده رو نمی‌شناختم و کتاب رو به خاطر مترجمش خوندم. مهسا خلیلی مترجم حسی از سرپناه و این منم دگاست. (کتاب‌های کوچک نشر نیلا) از آدم‌بزرگ‌ها خوشم اومد اما دومی تقریباً حوسله‌سربر بود. در کل به اندازه‌ای که پشت جلد نوشته کمدی و مفرح نیست. بیشتر شخصیت‌ها عصبی‌اند و احترام همدیگه رو  نگه نمی‌دارند. مثلاً نمایشنامه‌ی اول توی یک خانواده می‌گذره اما همه مدام به هم طعنه می‌زنن و بد و بیراه می‌گن.  مثل بیشتر نمایشنامه‌ها به زندگی واقعی نزدیک نیست و شخصیت‌ها اغراق شده‌اند که البته اینجا لازم بوده اما توی خیلی از نمایشنامه‌ها لازم نیست.

دن کامیلو بر سر دوراهی

جووانی گوارسکی
مرجان رضایی
نشر مرکز/ چاپ اول۸۸/ ۲۹۶ صفحه/ ۶۲۰۰ تومان

در کل داستان‌های مجموعه‌ی دن‌کامیلو شبیه همه. این کتاب فرق زیادی با دن کامیلو و شیطان نداره جز این‌که حجمش بیشتره.
بیشتر از این‌که طنز توی کتاب پررنگ باشه، سرخوشی شخصیت‌ها و فضای داستانه که آدم رو جلب می‌کنه.
«ماجراهای این کتاب - و دیگر داستان‌های مجموعه‌ی دن کامیلو - جایی در دره‌ی رود پو اتفاق می‌افتد که تنها رود مهم ایتالیاست. داستان‌ها در یک دهکده، یک دنیای کوچک، در دوران پس از جنگ جهانی دوم رخ می‌دهند و چون برخی از تقابل‌های اجتماعی حاد آن زمان، از قبیل کهنه و نو، کلیسا و ایدئولوژی چپ را تصویر می‌کردند، و نیز به دلیل طنز نیرومند داستان‌ها و سرزندگی و جذابیت شخصیت‌ها، خوانندگان بسیاری یافتند».

تاریخ هنر

ارنست گامبریج
علی رامین
نشر نی/ چاپ پنجم ۸۷/ ۶۷۴ صفحه/ ۱۵۰۰۰ تومان

این کتاب از هنر آدم‌های پیش از تاریخ و ابتدایی شروع می‌شه تا نیمه‌ی اول قرن بیستم. چند سال بعد یک مؤخره هم می‌نویسه و درباره ی نیمه‌ی دوم قرن بیست هم توضیح می‌ده. من نمی‌تونم با تاریخ هنرهای دیگه مقایسه‌ش کنم چون فقط همین رو خوندم. به هر حال طبیعیه که خیلی چیزها رو خلاصه کرده باشه. مثلا‍ از تابلوهای معروف‌ترین نقاش‌ها حداکثر سه چهار تا مثال آورده. اما جریان‌های اصلی رو کاملاً توضیح می‌ده. مثلاً درباره‌ی هنر مصر و یونان خیلی خوب توضیح داده. قابل فهمه و خسته‌کننده نیست. یک دلیل اصلی‌ش اینه که خود نویسنده از روشنفکرانه حرف زدن راجع به هنر متنفره و چندجا این رو توضیح می‌ده. برای همین خیلی قابل فهم و دقیق می‌نویسه. حجم کتاب هم خیلی زیاد نیست. چون بخش زیادی‌ش عکس تابلوها و مجسمه‌هاست و فصل‌های کتاب هم طولانی نیستند. نوع نوشتنش هم باعث شده اصلاً خشک و خسته‌کننده نباشه.
«نیمچه‌دانشی که مایه‌ی فضل‌فروشی شود از نظر من خطر بزرگی است که می‌خواهم با نهایت صراحت درباره‌اش هشدار دهم، زیرا ما همه مستعد آنیم که در برابر وسوسه‌های آن تسلیم شویم، و یک چنین کتابی می‌تواند این وسوسه‌ها را دوچندان کند. دلم می‌خواهد به باز شدن چشم‌ها کمک کنم نه به روان کرده زبان‌ها! فاضلانه و روشنفکرانه درباره‌ی هنر سخن گفتن کار چندان دشواری نیست. زیرا واژگانی که منتقدان به کار می‌برند آن‌قدر در متنها و مقامهای مختلف به کار رفته‌اند که چیزی از دقتشان باقی نمانده است.»

ببر سفید

آراویند آدیگا

مژده دقیقی
نشر نیلوفر/ چاپ اول ۸۹/ ۲۸۶ صفحه/ ۵۸۰۰ تومان

راوی داستان راننده و خدمتکار یک خانواده‌ی پولداره که توی هفت شب داستان زندگی‌ش رو تعریف می‌کنه. پشت کتاب نوشته: «ببر سفید گشت و گذاری خنده‌آور و تخیلی در سویه‌ی تاریک هند است که کمتر نشانی از آن در داستان‌ها می‌بینیم. آرواند آدیگا در این رمان داستانی قوی درباره‌ی بی‌عدالتی و قدرت در جامعه‌ی سرشار از تناقض امروز هند روایت می‌کند.» نمی‌دونم چرا گفته تخیلی. شاید از این نظر که حرف‌های شخصیت اصلی و نگاهش خنده‌داره و تا حدی مایه‌های فانتزی بهش می‌ده. به هر حال تا جایی که من فهمیدم تخیلی نبود و سعی کرده بود باورپذیر باشه.
راوی از طبقه‌ی فقیر هنده و مدام درباره‌ی بدبختی‌های مردم هند توضیح می‌ده. اتفاق‌های مضحکی هم برای خودش می‌افته. در کل طنز توی کتاب خیلی پررنگه. احتمالاً از کتابهاییه که خود مردم هند باهاش مخالفن و می‌گن سیاه‌نمایی کرده.
بعضی حرف‌هایی که می‌زنه در مورد ایران هم کاملاً مصداق داره. «وقتی بیایید اینجا، به شما می‌گویند ما هندی‌ها همه چیز را از اینترنت گرفته تا تخم مرغ آب‌پز و سفینه‌ی فضایی اختراع کرده‌ایم و بعد انگلیسی‌ها همه‌ی آن‌ها را از ما دزدیده اند.»